Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), 1 Eylül 2026’da Ağustos ayına ilişkin üretici ve market fiyatlarını açıkladı. TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar’ın paylaştığı verilere göre üretici ile market arasındaki en büyük fiyat farkı limonda ortaya çıktı. Üreticide kilogramı 10 TL olan limon markette 84,84 TL’ye kadar ulaştı. Aradaki fiyat farkı yüzde 748,4 olarak hesaplandı. Başka bir ifadeyle limon, üretici fiyatının yaklaşık 8,5 katına markette satıldı.
Bu tablo yalnızca limonu ilgilendirmiyor. TZOB’un açıkladığı veriler, tarladaki fiyat ile tüketicinin karşılaştığı etiket arasındaki farkın birçok üründe oldukça yüksek olduğunu gösteriyor. Çiftçinin düşük fiyattan şikâyet ettiği bir dönemde tüketicinin de ürünü pahalı alması, “Aradaki fark nereye gidiyor?” sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
Limon 10 TL’den çıkıyor, markette 84,84 TL oluyor
TZOB’un 28 Ağustos fiyatları üzerinden hazırladığı resmi tabloda limonun üretici fiyatı kilogram başına 10 TL olarak yer aldı. Aynı ürünün hal fiyatı 43 TL, pazar fiyatı 68,33 TL ve market fiyatı 84,84 TL olarak kaydedildi. Üretici ile market arasındaki fark böylece yüzde 748,4’e ulaştı.
Limon bu konuda açık ara ilk sırada olsa da tek örnek değil.
TZOB verilerine göre:
- Havuç üreticide 10,66 TL, markette 51,20 TL.
- Elma üreticide 18,75 TL, markette 89,60 TL.
- Kabak üreticide 16,02 TL, markette 54,61 TL.
- Yeşil soğan üreticide 17,33 TL, markette 58,83 TL.
Bu fiyatlara göre üretici-market farkı havuçta yüzde 380,3, elmada yüzde 377,9, kabakta yüzde 240,9 ve yeşil soğanda yüzde 239,4 olarak gerçekleşti. Rakamların tamamı TZOB’un 1 Eylül 2026 tarihli açıklamasında yer alıyor.
Üreticinin limon fiyatı yüzde 75 düştü
Tablonun çiftçi açısından dikkat çeken başka bir tarafı daha var.
TZOB’a göre Ağustos ayında üreticide fiyatı en fazla düşen ürün yine limon oldu. Üretici fiyatındaki aylık gerileme yüzde 75 olarak açıklandı. Kuru soğanda yüzde 54,5, patateste yüzde 24,2, yeşil soğanda yüzde 23 ve şeftalide yüzde 20 düşüş kaydedildi.
Bayraktar, limondaki üretici fiyatı düşüşünde geçen yıldan depolanan ürünlerin piyasaya gelmeye devam etmesiyle yeni sezon erkenci çeşitlerin de pazara çıkmasının etkili olduğunu belirtti. Patateste ise önemli üretim bölgelerindeki hasadın aynı dönemde yoğunlaşmasının arzı artırarak fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturduğunu ifade etti.
Burada dikkat çekici bir durum ortaya çıkıyor. Üreticide ürünün fiyatı sert şekilde düşerken aynı düşüş tüketicinin karşılaştığı etikete aynı ölçüde yansımayabiliyor.
Çiftçi ucuz satıyor, tüketici neden pahalı alıyor?
Üretici-market farkı yalnızca “market pahalı satıyor” şeklinde tek nedenle açıklanabilecek bir konu değil. Ürün tarladan çıktıktan sonra hal, taşıma, depolama, işçilik, fire, paketleme ve perakende gibi farklı aşamalardan geçiyor.
Ancak TZOB’un açıkladığı yüzde 748,4’lük limon farkı, üretici ile tüketici arasındaki fiyat oluşumunun yeniden tartışılmasına neden olacak büyüklükte. Dünya Gazetesi de 1 Eylül 2026 tarihli haberinde aynı TZOB verilerini aktararak üreticide 10 TL olan limonun markette 84,84 TL’ye ulaştığını bildirdi.
Üstelik mesele çiftçi açısından yalnızca sattığı ürünün fiyatı değil.
TZOB’un aynı açıklamasına göre Ağustos ayında mazot fiyatı bir önceki aya göre yüzde 7 yükselirken yıllık artış yüzde 57,9 oldu. DAP gübresinde aylık yüzde 4,5, 20.20.0 kompoze gübrede yüzde 4,4 ve üre gübresinde yüzde 0,6 artış kaydedildi.
Yani üreticinin bazı ürünlerinde satış fiyatı gerilerken üretim girdilerinin bir bölümünde yükseliş devam ediyor.
Asıl tartışma tarladan sonraki zincirde
Bu verilerin çiftçi açısından en önemli tarafı, üretici fiyatıyla tüketici fiyatının aynı şeyi ifade etmediğini göstermesi.
Markette görülen yüksek fiyat, çiftçinin aynı ölçüde yüksek gelir elde ettiği anlamına gelmiyor. Bunun en çarpıcı örneği Ağustos ayında limon oldu: TZOB’un ölçümünde çiftçinin 10 TL’ye sattığı ürün tüketiciye 84,84 TL’den ulaştı.
Pamuk üreticisinin de benzer şekilde yalnızca piyasadaki fiyatı değil, kendi üretim maliyetini ve elde edeceği net geliri birlikte değerlendirmesi gerekiyor. PamukFiyat.com’un maliyet hesaplama aracı bu hesabı üreticinin kendi girdilerine göre yapmasına yardımcı oluyor.
Üreticinin ürününü daha iyi değerlendirebilmesi kadar, tarım ürünlerinin üreticiden tüketiciye giderken geçtiği zincirin de tartışılması gerekiyor.
- Sizce üreticide 10 TL olan bir ürünün markette 84,84 TL’ye ulaşmasında en büyük sorun nerede? Üretici fiyatında mı, aracılık sisteminde mi, nakliye ve diğer giderlerde mi, yoksa perakende tarafında mı? Kendi bölgenizdeki üretici ve market fiyatlarını yorumlarda paylaşabilirsiniz.